«چله»؛ از انقلاب زمستانی تا چالشهای احیای آیینهای شب یلدا
به گزارش ایوان جهانبین، پرداختن به نظم سال و گاهشماری، از دیرباز مورد توجه ایرانیان بوده است. یکی از جالبترین روشهای تنظیم سال، تقویمی مبتنی بر مفاهیم کشاورزی بود که اهمیت ویژهای به اعتدالهای بهاری و پاییزی، و انقلابهای تابستانی و زمستانی (که با عنوان «چلّه» از آن یاد میشد) میداد. در این نگاه، روز اول تابستان و اول زمستان که فاصله شب و روز به حداکثر میرسد، اهمیت نمادین پیدا میکرد.
شب یلدا؛ روایت پیروزی نور
«شب چله» یا شب یلدا، یکی از کهنترین جشنهای ایرانی است که ریشه در فرهنگ باستانی ما دارد. این شب، که طولانیترین شب سال محسوب میشود، نماد پیروزی روشنایی بر تاریکی است. در این شب، خانوادهها گرد هم میآیند و با خوردن میوههایی چون انار و هندوانه که نماد تندرستی و برکت هستند، و همچنین شعرخوانی از دیوان حافظ و شاهنامه، این آیین باستانی را پاس میدارند.
آداب ویژه چله در شهرکرد
در شهرکرد، آیینهای خاصی برای شب چله مرسوم بوده است؛ از جمله فرستادن هدایایی برای نو عروسان و تازه دامادها، و گردهمایی فامیلی در منزل بزرگترها که در گذشته کنار «کرسی» و امروز در کنار وسایل گرمایشی برگزار میشود. سفره شب چله با آجیل مخصوص شامل گردو، بادام، سنجد و کشمشهایی که مادربزرگها از تابستان ذخیره کرده بودند، تزئین میشد. قصهگویی و حافظخوانی توسط بزرگان فامیل، و بیدار ماندن تا سحرگاه با نیایش برای بارشهای پربرکت زمستان، از دیگر اعمال این شب بوده است؛ چرا که بارش کافی برای رونق مزارع تابستانی حیاتی است.
زوال سنتها در عصر مدرن
متأسفانه، با فاصله گرفتن از سنتهای گذشته و ورود مظاهر زندگی مدرن، گردهماییهای صمیمی و گستردهٔ خانوادهها کمرنگ شده و صله ارحام کمرنگتر گشته است. بیتوجهی به نقش محوری بزرگترها که داعیهداران اصلی آیینهای شب چله هستند و عدم تکریم پیران، موجب شده است که دیگر خبری از شاهنامهخوانی و تفأل به دیوان حافظ در این شب نباشد و نسل جوان توجه کافی به این مقولههای فرهنگی نداشته باشد.
بنابراین، برای احیای فرهنگهای گذشته و ترویج مفاهیم اصیل «شب چله» در جامعه امروز، ضروری است که این داستانها و آئینها با زبان امروزی و بهروز، برای نسل جوان بازگو و معرفی شوند تا این میراث ارزشمند برای همیشه زنده بماند.
بدون نظر! اولین نفر باشید